NASLOVNAO NAMAAKTUELNODRUZENJAPUTOVANJAAKTIVNOSTI U TOKU GALERIJAKALENDAR PROGRAMAFORUMKONTAKT

“ONO NAJLJEPSE O BIH…..”

Bogata istorija Bosne-Hercegovine demonstrirala je na globalnom nivou odrzhivu jedinstvenost drzhave kojoj su drevne religije (Judaizam, krshchanstvo i Islam) i razliciti mentaliteti (naturalizam Istoka i poduzetnost Zapada) te kultura visheglasja (tekovine republikanskog drzhavnog uredjjenja i osigurane socijalne zashtite gradjjana) ponaosob, dali svoj doprinos u izgradnji vrlo specifichhne civilizacije.
Medjjusobno prepletanje razlichhitih kulturnih i prirodnih vrijednost na ovom relativno malom prostoru rezultirali su time da je Bosna-Hercegovina uvjek imala i imache i u buduche svoj specifichhan politicki, kulturni i ekonomski subjektivitet

NASTANAK BOSANSKE DRŽAVE

Država Bosna se u preživjelim pismenim analima pominje prvi put pod tim imenom u X stoljecu. Prostirala se u tom periodu od rijeke Drine na istoku pa sve do Jadranskog mora. Međutim, prema izvjesnim navodima cijenjenih jugoslavenskih h/istoričara Nade Klaić i Mustafe Imamovića, kao zasebna i neovisna državna cjelina Bosna-Hercegovina je postojala pod Ilirskim imenom čak i u rimsko doba, kada su neretljanski gusari ilirske kraljice Teute bili strah i trepet Jadrana.

KRŠĆANSKA BOSNA U MRACNOM SREDNJEM VIJEKU BALKANA

Tokom ranog srednjeg vijeka Bosna je vječito bila na udaru. S Istoka, vječita opasnost Vizantije i njenih vazala Nemanjića sa Istoka, a sa Zapada, Papina stolica sa mađarskim, dalmatinskim i slavonskim plemićima, nisu davale mira mirnoj Bosni. Sve susjedne države su tokom ovog perioda pokušavale na njen račun vršiti proširivanje svog politickog i religijskog utjecaja. Za vrijeme vladavine Kulina Bana (1180-1204), Bosna je bila nezavisna međunarodno priznata država. U to vrijeme njeni susjedi pokusavaju da uniste nezavisnu i u to doba jedinstvenu u Evropi Crkvu Bosansku, nastalu na istinskim tradicijama ranog kršćanstva i mnogo prije Nicejskoj Koncila.
Bosanska crkva dala je svoj vanredni, ali na žalost do danas nesačuvani, doprinos razvoju specifičnog duhovnog ambijenta Bosne tokom stolječa njenog postojanja. No to nije spriječilo podjednako Papu u Rimu i Carigradskog Patrijarha da je proglase heretičkom i podignu križarske ratove protiv dobrih Bošnjaka.
Od XII stoljeća bosanska država je bila izgrađena na parlamentarnom principu sa specifičnim političkim i vjerskim odnosima. Vladajuća dinastija u srednjovjekovnoj bosanskoj državi bili su Kotromanići.
Krunisanjem Kralja Tvrtka I (1377), banovina Bosna postaje i nominalno kraljevina. Za vrijeme njegove vladavine (1353-1391) i vladavine njegovog sina Tvrtka II, Bosna dostiže i svoj maksimum, prostirući se od rijeke Save na sjeveru pa sve do Jadrana i otoka Korcule sa Hvarom, a na zapadu od rijeke Zrmanje i Knina do Sjenice, Lima i Kotorskog zaljeva na istoku, gdje još uvijek stoji ponosna Tvrtkova tvrđava.

PERIOD OSMANLIJSKE VLADAVINE: NESHVAĆENI TAMNI VILAJET

XV stoljece obiljezava dolazak Otomanske imperije na prostore drzava Balkana pa time i Bosne. Bosna, kao posljednja slobodna balkanska država potpada pod osmanlijsku vlast 1463 godine (kada je smaknut kralj a 1469 kada posljednji slobodni dio zemlje pada pod Osmanlije). Sultan Mehmed II Fatih - Osvajac -zauzeo je Bobovac i time prekinuo vladavinu dinastije Kotromanića. Posljednja bosanska kraljica Katarina je utekla u Rim, gdje njeno posljednje počivalište ipisano drevnom bosančicom i danas postoji a njena djeca su primila Islam i ostala u Istanbulu.
Osmanlije su na prostoru kraljevine Bosne uspostavili "Bosanski Sandžak". Od 1580 godine u Bosni je uspostavljen “Bosanski Pašaluk” kao forma teritorijalne i političke organizacije unutar imperije. Dolazak Osmanlija sa sobom prouzrokovao mnoge promijene u bosanskom društvu, arhitekturi i jeziku. Veliki dio Bosnjaka, ranije proganjanih pripadnika Crkve Bosanske, prelazi na Islam, izgrađuju se novi gradovi u orijentalnom stilu, dolazi do promijena i u ekonomskoj organizaciji društva.
Bošnjaci postaju elitni vojnici u ratovima koje je Otomanska imperija vodila na teritoriji zapadnog Balkana i centralne Evrope. Nakon velikog Bečkog rata (1683-1699) i neuspjeha sultanove vojske da zauzme ovaj grad, Bosna postaje zapadna provincija osmanske imperije. Karlovačkim mirovnim ugovorom (1699) potvrdjene su istorijske granice Bosne na sjeveru i zapadu koje su identične sa današnjima. Na jugu – oko dijela Ploča i delte Neretve – i istoku – zapadna strana Boke Kotorske – došlo je do promjena.
Tokom XVIII i u prvoj polovini XIX stoljeća Osmanlije a sa njima i Bosanci vode odbrambene ratove protiv Austrije i Venecije. Zbog toga Bosanci zahtijevaju autonoman status u okviru Osmanlijske imperije. Uvođenje nizama umjesto janjičara, vrlo visoke takse i porezi, forsiranje turskog nacionalizma na Balkanu te pokušaji nasilnog pozapadnjivanja islamskog dijela stanovništva Bosne uzrokovalo je nekoliko pobuna protiv osmanlijske vlasti. Jedan od pokreta za otcjepljenje Bosne od turske Imperije jeste onaj Husein-kapetana Gradascevica (1831-32), koji je konacno ugušen krvavom vojnom intervencijom srpskog potura Miće Omer-paše Latasa. Reforme koje su sprovodjene 1860 godine ipak daju Bosni izvjestan stepen autonomije. No ovaj poraz bosanske elite imat će vrlo teške i duboke historijske posljedice po suvremeni razvoj Bosne.

HABZBURŠKO PROSVJETITELJSTVO: SA ZAPADA NIŠTA NOVO

Zapadne imperijalne sile – Britanija, Francuska – unatoč protivljenju Rusije I dale su mandat Austro-Ugarskoj monarhiji 1876 da okupira Bosnu. I pored velikog otpora bosanskog stanovnistva (koji je prekrasno opisan u književnom opusu Edhema Mulabdića “Zeleno Busenje”), uglavnom od strane Bosnjaka (Hadzi Lojina buna), Austro-Ugarska uspijeva da uspostavi svoju vlast u Bosni, ostavljajuci zemlju kao "Corpus separatum" u okviru svojih istorijskih granica. Berlinski kongres 1878 ratificira status, ali tek 1908 godine Austro-Ugarska vrši aneksiju Bosne, čime Bosna i zvanično postaje dio Austro-Ugarske monarhije.
U Bosni se tada po prvi put uspostavlja parlamentarna demokratija. Parlament 1910 god je uključivao predstavnike svih naroda i konfesija u Bosni. Period vladavine Austro-Ugrarska također donosi velike ekonomske i kulturne promjene u društvu, arhitekturi i narodnom jeziku.
Krajem prvog svjetskog rata Bosna-Hercegovina se izdvaja iz sastava Habsburske monarhije glasanjem vlastitog Nacionalnog Parlamenta Bosne-Hercegovine i zajedno sa Hrvatskom, Slovenijom i Srbijom ulazi u sastav novostvorene Kraljevine. No u toj novoproglašenoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, Bosance zapada neravnopravan položaj.

JUGOSLAVIJA: ZEMLJA SELJAKA NA BRDOVITOM BALKANU

Na osnovu Vidovdanskog ustava, te ponajviše žavaljujući diplomatskim sposobnostima bh. političara Mehmeda Spahe, Bosna je zadrzala svoju cjelovitost unutar Kraljevine Jugoslavije sve do obaranja ovog ustava 1939 god.. Nakon toga teritorija Bosne je podjeljena, bez konsultacije sa stanovništvom BiH 1939 godine po sporazumu Cvetkovic-Macek
Nakon pada Jugoslavije (1941), Bosna-Hercegovina prvo biva okupirana od strane vlasti tzv. NDH (Nezavisne Drzave Hrvatske) na demarkacionoj liniji izmedju italijanske i njemacke okupacione zone. Tokom II svjetskog rata u BiH se javlja jak antifasisticki pokret. U novembru 1943, Zemaljsko Antifasisticko Vijece Narodnog Oslobodjena BiH (ZAVNOBIH) je donijelo odluku kojom se potvrdjuju granice BiH. Prema odlukama sa prvog zasjedanja ZAVNOBIH -a, BiH je kao nedjeljiva cijelina, ravnopravnih naroda i gradjana koji u njoj zive. U Jugoslovenskoj federaciji, Bosna i Hercegovina je bila jedina republika koja je bila definirana na osnovu svog istorijskog postojanja (za razliku od drugih koje su predstavljale uglavnom novouspostavljene nacionalne zajednice.

ZMAJ OD BOSANSKOG SUVERENITETA

U procesu dezintegracije Jugoslavije, nakon visestranackih izbora 1990 godine i nakon gradjanskog referenduma (provedenog od 28. februara do 1. marta 1992) Bosna i Hercegovina je proglasila svoju neovisnost u svojim istorijskim i medjunarodno priznatim granicama. Na osnovu rezolucije broj 755 Vijeca sigurnosti Ujedinjenih Nacija 20 maja 1992 godine Bosna i Hercegovina je i medjunarodno priznata kao nezavisna drzava.

Pripremio: Nihad Dervisagic 1. Mart 2004